Plan een kennismaking

AI-geletterdheid: wat de AI Act van je organisatie vraagt

Gebruiken jouw medewerkers ChatGPT, Copilot of een andere AI-tool? Dan vraagt de Europese AI-verordening van je organisatie om maatregelen te nemen die hun AI-geletterdheid ondersteunen. Die plicht geldt sinds 2 februari 2025 en is in juli 2026 verduidelijkt. Op deze pagina lees je wat de wet vraagt, wat dat per rol betekent en hoe je het aantoonbaar regelt zonder er een papieren exercitie van te maken.

Collega’s leggen elkaar uit hoe ze AI in hun werk gebruiken

Wat artikel 4 vraagt

Artikel 4 van de Europese AI-verordening vraagt organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken om maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid van hun personeel ondersteunen. Die maatregelen moeten passen bij de kennis en ervaring van medewerkers, de context waarin ze AI gebruiken en de mensen op wie de AI wordt toegepast.

Hoe je dat invult, hangt af van het werk zelf. Wie brieven aan inwoners opstelt heeft andere kennis nodig dan een beleidsadviseur of een manager die over AI beslist. Een algemene e-learning voor iedereen dekt die verschillen niet, en dan heb je iets afgevinkt zonder dat het gebruik op de werkvloer verandert. Daarom bouwen we bij Owai elke training op rond het werk van de deelnemers zelf: hun eigen tools, documenten en casussen. Dat levert twee dingen op. Medewerkers die AI de volgende werkdag beter en veiliger gebruiken, en een onderbouwing die je bij een audit of aanbesteding kunt laten zien.

Voor wie het geldt

De verplichting geldt niet alleen voor bedrijven die AI bouwen. Ze geldt ook, en vooral, voor organisaties die AI gebruiken. In de wet heet dat de gebruiksverantwoordelijke. Gebruiken medewerkers ChatGPT voor een conceptbrief, Copilot voor een samenvatting of een AI-functie in een bestaand vakpakket, dan valt je organisatie daaronder.

Drie misverstanden die we in de praktijk veel tegenkomen:

  • “Wij hebben geen AI, dus het geldt niet voor ons.” Meestal wél: AI zit inmiddels in Microsoft 365, in klantcontactsystemen en in zaaksystemen, en medewerkers gebruiken het ook zonder dat het centraal is ingekocht.
  • “Het gaat alleen om de mensen die het echt gebruiken.” De wet kijkt breder: ook wie AI inkoopt, wie erover besluit en wie de uitkomsten beoordeelt, heeft kennis nodig.
  • “Wij hebben AI verboden, dus we zijn klaar.” Een verbod dat niemand handhaaft verplaatst het gebruik alleen naar privéaccounts, en dan heb je én geen zicht én geen geletterdheid.

Wat elke rol nodig heeft

Niet iedereen heeft dezelfde kennis nodig. In de praktijk onderscheiden we drie groepen.

  1. 1

    Alle medewerkers die AI gebruiken

    Begrijpen hoe een taalmodel tot een antwoord komt en waarom dat fout kan zijn, weten welke gegevens er wel en niet in mogen, een uitkomst kunnen beoordelen in plaats van overnemen, en weten wanneer je opschaalt naar een collega.

  2. 2

    Leidinggevenden en beleidsmakers

    Kunnen beoordelen waarvoor AI in hun proces geschikt is, de risico’s van een concrete toepassing kunnen wegen, en weten welke afspraken er moeten liggen.

  3. 3

    Inkoop, privacy en bestuur

    Weten in welke risicocategorie een systeem valt, wat je een leverancier moet vragen, en welke verplichtingen er bij welk gebruik horen.

Hoe je het aantoonbaar maakt

Toezicht gaat niet over goede bedoelingen maar over wat je kunt laten zien. Vier stappen die samen een dossier vormen.

1

Nulmeting

Breng in kaart welke AI er feitelijk gebruikt wordt, door wie, en waarvoor.

Inclusief wat er buiten de officiële tools om gebeurt.

2

Training per rol

Geef de drie groepen hierboven wat ze nodig hebben, met voorbeelden uit het eigen werk.

Leg vast wie wanneer wat heeft gevolgd.

3

Afspraken op papier

Welke tools mogen wel en niet, welke gegevens nooit, wie controleert wat, en wat doe je bij twijfel.

4

Herhaling

AI-geletterdheid is geen eenmalige actie.

Nieuwe medewerkers, nieuwe tools en nieuwe risico’s vragen om een jaarlijkse ronde.

Wat Owai hierin doet

Owai verzorgt AI-trainingen en AI-beleidsadvies voor organisaties die dit aantoonbaar willen regelen. Geen algemene AI-uitleg, maar opgebouwd rond het werk dat jouw mensen dagelijks doen: brieven, dossiers, meldingen, rapportages.

  • AI Essentials
    Basistraining AI-geletterdheid voor medewerkers, incompany, maximaal vijftien deelnemers
  • AI Strategie
    Voor management en AI-verantwoordelijken: risico’s wegen, keuzes maken, afspraken vastleggen
  • AI-beleid opstellen
    Werkbare afspraken die passen bij je organisatie, niet een sjabloon van internet
  • AI Act-scan
    In negen vragen een eerste beeld van waar je staat

Veelgestelde vragen

Is AI-geletterdheid echt verplicht?

Ja. Artikel 4 van de AI-verordening geldt sinds 2 februari 2025 voor organisaties die AI aanbieden of gebruiken.

Hoeveel tijd kost het?

Een basistraining voor een team duurt een dagdeel. Een nulmeting en beleidsronde vragen daarnaast doorgaans twee tot drie sessies met de betrokkenen.

Geldt het ook als we AI alleen incidenteel gebruiken?

Ja. De verplichting hangt aan het gebruik, niet aan de omvang ervan.

Waar staat jouw organisatie?

Begin met de AI Act-scan, of plan een kennismaking van een halfuur. Dan weet je binnen een week wat er moet gebeuren en wat het kost.

Start de AI Act-scan Negen vragen, uitslag per e-mail

Liever eerst sparren? Plan een kennismaking. Werk je bij een gemeente of woningcorporatie, lees dan ook AI-training voor gemeenten en overheid of AI-geletterdheid voor woningcorporaties.